Tìm đến nhà nghệ nhân Triệu Văn Mão ở làng lụa Vạn Phúc, quận Hà Đông, Hà Nội không quá khó, bởi tên ông đã trở thành một thương hiệu quen thuộc đối với những ai quan tâm đến quê lụa này. Ông không chỉ có công gìn giữ, bảo tồn nghề tổ của quê hương mà những năm chuyển đổi cơ chế vô vàn khó khăn, Đảng ủy, chính quyền phường Vạn Phúc tin tưởng giao trọng trách cho người đảng viên này, ông còn có công rất lớn trong việc sưu tầm, phục dựng những mẫu lụa cổ đích thực của làng Vạn Phúc. Và cũng thật dễ hiểu, với những người giàu tâm huyết như nghệ nhân Triệu Văn Mão, Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội là dịp ông cùng con cháu trong gia đình tri ân với tổ tiên bằng những tấm lụa cổ mang đậm dấu ấn của mảnh đất nghìn năm văn hiến.

Câu chuyện về những tấm lụa cổ dành cho ngày Đại lễ giữa chúng tôi và gia đình nghệ nhân Triệu Văn Mão được gợi mở bằng câu ca hết sức tự hào:

The La, lĩnh Bưởi, chồi Phùng
Lụa vân Vạn Phúc, nhiễu vùng Mỗ bên

Ấy là người con dâu của cụ, chị Nguyễn Thị Tâm một người đứng ra quán xuyến cơ sở sản xuất của gia đình nghệ nhân, muốn nhắc tới mẫu lụa cổ của quê mình: lụa vân, một tinh hoa của nghề dệt lụa Vạn Phúc. Mà đúng ra, ở làng lụa này, với hàng trăm cơ sở dệt lụa, gần như chỉ còn gia đình nghệ nhân Triệu Văn Mão còn dệt lụa vân. Bởi lụa vân có một đặc điểm: rất khó làm; phải dệt hai loại go dây và go võng để đảm bảo tấm lụa được dệt nên nhìn rất mỏng nhưng mặc vào không mỏng, không nhăn, không dạt sợi và rất mềm mại. Trong khi dệt lụa thường chỉ cần một loại go dây và người ta chỉ cần học cách dệt nửa tháng đến một tháng là thành thạo. Còn xu hướng thị trường không thích hợp với dệt lụa vân do hiệu quả mang lại không cao, lại kén người hiểu biết về lụa. Nghiễm nhiên, lụa vân với các loại vân, sa, the, băng, quế không thể có hàng nhái.

Dẫn tôi đi thăm xưởng dệt lụa, chị Nguyễn Thị Tâm tận tình chỉ một tấm lụa đang được dệt theo mẫu lụa cổ và được cách tân bằng những họa tiết phục vụ cho dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Bên cạnh những họa tiết đặc trưng của các Vương triều Việt Nam, điểm nhấn của tấm lụa là hai con rồng thời Lý chầu bên cạnh Khuê Văn Các vẽ trong một hình tròn to. Chị Tâm nói rằng: “Chính những hình này được chị xây dựng ý tưởng và được tận tay lãnh đạo quận Hà Đông chỉnh sửa cho phù hợp”. Ngoài ra, chị cũng dệt một mẫu lụa cổ tương tự nhưng điểm nhấn là hình ảnh hai con rồng chầu bên cạnh chùa Một Cột để làm phong phú thêm sản phẩm phục vụ Đại lễ. Một niềm động viên rất lớn đối với gia đình là sản phẩm những tấm lụa cổ dành cho ngày Đại lễ của gia đình nghệ nhân Triệu Văn Mão nhận được sự ủng hộ cao của lãnh đạo quận Hà Đông cùng các ban ngành đoàn thể. Vậy nên, khi sản phẩm vừa ra mắt, một số cơ quan đã đặt mua may trang phục áo dài cho chị em, trưng diện trong năm 2010 này.

Mặc dù sức khỏe yếu nhưng khi nói về những tấm lụa cổ mà gia đình đang tận tâm dệt cho ngày Đại lễ, nghệ nhân Triệu Văn Mão xúc động nói: “Trước kia, Đảng ủy, chính quyền phường cùng các cụ trong làng Vạn Phúc đặt niềm tin vào gia đình, giao cho tôi gìn giữ nghề tổ, gìn giữ tinh hoa văn hóa của làng xã nên tôi nghĩ phải đóng góp một cái gì đó cho quê hương. Đây cũng là dịp gia đình tôi thể hiện tình cảm, sự biết ơn với tổ tiên, với quê hương”.

Nhưng cũng có một lý do cả nghệ nhân Triệu Văn Mão và chị Nguyễn Thị Tâm đưa ra có tính thuyết phục rất cao rằng: những tấm lụa vân cổ chính là văn hóa đích thực của dân tộc phù hợp với ngày Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội nên gia đình quyết tâm dệt nên những tấm lụa mang đậm cốt cách dân tộc. Thực tế, năm đầu tiên khi giỗ Tổ Hùng Vương được tổ chức với nghi thức quốc gia, Ban tổ chức lễ hội đã về tận cơ sở sản xuất của gia đình nghệ nhân Triệu Văn Mão đặt hàng lụa vân cổ để may trang phục. Hay như chị Tâm nói, những năm trước, Đại sứ quán Việt Nam tại Mỹ cũng tổ chức giỗ tổ Hùng Vương, cán bộ Đại sứ quán cũng đặt mua lụa vân cổ của gia đình để may trang phục.

Hiện tại, xưởng dệt lụa của gia đình nghệ nhân Triệu Văn Mão dệt được trên 20 mẫu lụa vân cổ. Nhưng để được một kho tài sản như hiện nay,con đường đi tìm lụa cổ của nghệ nhân vô cùng gian nan, khắp trong Nam ngoài Bắc trong suốt hơn chục năm ròng, có lúc khánh kiệt cả tài sản và sức khỏe. Nhưng đổi lại, làng nghề dệt lụa Vạn Phúc được sống lại, tinh hoa nghề cổ được bảo tồn. Để hôm nay, khi Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội sắp đến gần, làng lụa Vạn Phúc lại có cơ hội giới thiệu những tinh túy nghề đến với bạn bè trong nước và quốc tế.

Theo Kinh tế & Đô thị