Trong cái lạnh ngấm vào da thịt của mùa Đông, mùi khoai lang nướng thơm lừng len lỏi trên những con phố, ngõ ngách của Hà Nội đánh thức vị giác của tất cả mọi người. Cái mùi thơm đặc biệt quyến rũ đã làm cho khoai lang từ một thứ “đồ quê” trở thành món “đặc sản” trên thành phố.

Ở quê tôi vào mùa này, lũ trẻ lại háo hức rủ nhau ra đồng chăn bò, mang theo hộp diêm để nhóm lửa nướng khoai. Khoai lang đã gắn bó với chúng tôi từ nhỏ, trong những bữa cơm độn hay những khi đi học về đói bụng. Nó gần gũi, mộc mạc và chân chất quê mùa như chính người nông dân. Thế nhưng, từ những củ khoai lang, người dân quê tôi đã chế biến ra một món vô cùng hấp dẫn: khoai lang vần (nhiều nơi gọi là hầm). Cái tên gọi có vẻ là lạ với người phương xa bởi nó được gọi đúng với cách chế biến ra nó.

Khoai lang được rửa sạch, xếp vào nồi nhôm cao, đậy vung kín. Để cho vung kín tuyệt đối đảm bảo không cho khói ám vào khoai, người dân quê tôi trộn tro bếp với nước thành một thứ hồ nhão như vữa xây, trát kín mép vung chỗ tiếp giáp với nồi. Dùng tro bếp là bởi tro sạch và khi vần tăng thêm độ nóng cho nồi khoai chứ không cáu bẩn như đất sét. Sau đó đốt trấu, mùn cưa ở dưới rồi úp ngược nồi xuống. Tiếp tục đổ trấu bốn xung quanh và trên đỉnh nồi. Nồi khoai được vần kín trong tro trong vòng 4 – 5 tiếng đồng hồ. Câu chuyện về nguồn gốc món ăn này được các cụ già trong làng truyền lại cũng chứa đầy thi vị. Trước đây khi gặt xong, có nhiều trấu, bà con tính đến việc dùng trấu để vần cám, vừa tiết kiệm được than củi, vừa không mất công nấu. Bởi cứ vần từ tối đến sáng là cám lợn chín dừ. Khoai lang trước đây được dùng làm lương thực chính trong bữa ăn của người nông dân quê tôi. Trong số đó, khoai nướng là ngon nhất. Tuy nhiên nhược điểm của nó là vỏ bị cháy, khi bóc dễ bị bẩn tay. Thế là người dân nghĩ đến việc vần khoai để có món khoai “nướng không cháy vỏ, luộc không cần nước” độc đáo này.

Sau khi gạt sạch tro trấu, khéo léo lật nồi khoai trở lại rồi bắc ra khỏi bếp. Nhờ chín bằng hơi nóng mà lại không dùng nước luộc nên món khoai vần có được hương vị rất thơm ngon đặc trưng: thơm lừng và đậm đà (do không tiếp xúc với nước như luộc) lại chín dai từ bên trong mà không cháy vỏ. Khoai lang vần có thể ăn đến no mà không chán, ăn nhiều mà không ngấy. Thông thường khoai được dùng để vần đã được phơi qua cho héo. Năm nào cũng vậy, thu hoạch khoai xong, bố mẹ tôi thường mang vài thúng khoai lên sân trần nhà để phơi. Khoai được phơi héo sẽ mất đi hơi nước nên đậm đà hơn. Đem thứ khoai ấy vần lên thì khi chín, khoai còn ra mật, ăn rất ngon và ngọt lịm. Mẹ tôi bảo, trước đây khi bà nội tôi còn sống có một chiếc nồi đồng, cổ thắt lại giống như chiếc giỏ thường để vần khoai. Đáy nồi rộng, phẳng nên xếp được nhiều khoai. Miệng nồi hẹp nên kín hơi, khói khó lọt vào được, món khoai sẽ ngon hơn rất nhiều.

Món khoai lang vần là một trong những món “tủ” được yêu thích của nhà tôi khi có khách. Bạn bè của bố tôi ở xa vềđặc biệt thích món này. Họ coi nó như là một món “thượng ẩm” mà ở thành phố không bao giờ được biết đến. Bạn bè tôi mỗi lần đến chơi cũng nằng nặc đòi mẹ tôi vần khoai cho ăn. Cũng chính vì thế, tôi càng thêm yêu thích và tự hào vềthứ nông sản dân dã này. Mỗi lần bắt gặp hương thơm của khoai nướng trên phố, tôi lại nhớ về món khoai lang vần ngọt ngào của mẹ…

Theo Kinh tế đầu tư