Nếu đến tham quan Thủ đô mà chỉ theo đường to, phố lớn mà đi thì bạn đã bỏ qua rất nhiều ngõ ngách mang đậm chất Hà Nội. Hà Nội của thế kỷ 21 đã “thay da đổi thịt” khá nhiều, nhà cao tầng mọc lên san sát, chung cư, cửa hàng, cửa hiệu xuất hiện nhiều như nấm sau mưa. Thế nhưng không gian để tận hưởng những hoài niệm tận chiều sâu tâm hồn, để lắng nghe tiếng gọi của Thăng Long ngàn xưa lại là những mảng tường thô ráp, loang lổ rêu phong, phô bày những mảnh vỡ của thời gian trong các ngõ nhỏ.

Hà Nội vốn nhiều ngõ, từ những phố lớn tỏa ra nhiều con ngõ nhỏ như hệ thống xương cá, ngõ nối ngõ, nhà sát nhà, chưa kể trong ngõ còn có ngách, trong ngách còn có hẻm. Đi vào ngõ như đi thám hiểm một mê cung huyền bí: Tưởng kết thúc thì lại mở ra một con đường, thấy khoảng sáng nhưng đó lại là bức tường, từ phố này đi tắt mấy bước chân qua ngõ nhỏ đã lại sang một con phố khác, lại có những ngõ kéo dài qua cả nghìn số nhà, lắt léo, ngoằn ngoèo. Ngõ nhỏ luôn ẩn chứa những bất ngờ thú vị.

Nhiều ngõ nhỏ của Hà Nội mang những cái tên đầy hoài niệm mà mới nghe ai cũng thấy xao xuyến bâng khuâng. Nào là Ngõ Gạch, Tạm Thương, Đại Đồng, Phất Lộc, Bảo Khánh, Liên Trì, Thổ Quan, Lệnh Cư, Văn Chỉ, Giếng Mứt, Liên Hoa… Chỉ cần nhắc đến tên những con ngõ này, người ta đã hình dung ra ngay chúng nằm ở đâu, có thứ gì đó đặc trưng để ai đã đặt chân tới một lần vẫn còn nhớ mãi. Những con ngõ nhỏ ấy cũng đi vào không ít tác phẩm văn học và nghệ thuật: Ngõ Phất Lộc trong bức tranh cùng tên của Bùi Xuân Phái. Ngõ Trúc Lạc xuất hiện trong “Dưới bóng Hoàng Lan” của Thạch Lam. Ngõ Cống Trắng nơi Trần Huyền Trân viết “Rau Tần”. Vũ Hoàng Chương lảo đảo say ngõ Thanh Miện. Kim Lân và “Con chó xấu xí ngõ Hạ Hồi”…

Đã là ngõ thường dài và hẹp, có đoạn chiều ngang chưa đầy mét rưỡi, hai xe ngược chiều là phải nhường nhau, có muốn chen lấn cũng không được. Những bà, những cô đi chợ sáng phải đi thành hàng một, không dám dàn hàng đôi sợ choán hết lối. Những quán hàng nước đầu ngõ phải ý tứ kéo dịch bàn ghế vào một chút. Ngõ nhỏ dạy cho người ta thói quen nhường nhịn. Đó là “văn hóa ngõ” của người Hà Nội.

Trong những ngõ nhỏ ấy vẫn còn những gian đình, những bàn thờ tổ giữ những ký ức xa xưa. Cho nên, cái cách ứng xử, cách ăn, cách ở, cái duyên người ngõ nhỏ của Hà Nội như vẫn chứa đựng nhiều nét thanh lịch kín đáo ẩn khuất dưới những mái ngói già nua, được che chắn bởi những tán cây cổ thụ như nảy ra từ những ẩm mốc thời gian.

Một điểm đặc biệt của ngõ là đa phần nhà trong ngõ thường có ban công hai bên đua ra nên ngõ đã hẹp lại thường tối. Nhưng chính vì vậy mà dù trời mùa hạ nắng gắt là thế nhưng bước chân vào ngõ là râm mát. Đang “lặn ngụp” giữa những xô bồ, ồn ào, bụi bặm ngoài đường lớn chỉ cần rẽ vào ngõ nhỏ là như trút được gánh nặng, được thả mình trong không gian yên tĩnh, thư thái. Đi trong ngõ có lẽ nhớ nhất là những quán trà cóc, những điểm bán dưa cà muối, bán ngô nướng quạt bằng than củi.

Ngõ hẹp nên quán cóc khiêm tốn nép mình vào sát tường, sáng mang ra, tối khuya dọn về. Những năm gần đây, đất chật, người đông, giá nhà, đất trong ngõ cũng tăng vùn vụt. Ngõ nào rộng, gần khu vực trung tâm thì giá càng cao. Nhiều người trên phố cũng muốn mua nhà trong ngõ vì họ muốn một chỗ ở rộng rãi, yên tĩnh. Vì thế, giờ vào ngõ, thật hiếm nhà giữ lại những ngôi nhà cấp 4 mái ngói rêu phong, cũ kỹ nép mình dưới tán cây cổ thụ.

Nhưng cũng phải thừa nhận một thực tế vấn đề vệ sinh môi trường trong các ngõ đang ở mức đáng báo động. Hệ thống cống lộ thiên, thoát nước kém, chợ chui vào ngõ từ sáng đến tối khiến các ngõ không còn sạch sẽ nữa. Trong không khí chuẩn bị 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, ai cũng mong muốn những ngõ ngách của thành phố sẽ có những thay đổi cần thiết để nó không chỉ đẹp mà còn xanh và sạch, để ngõ nhỏ mãi là hoài niệm đẹp của người dân Hà Thành khi đi xa nhớ về Thủ đô.

Nguồn: Nguoihanoi