WikiHanoi - Từ điển bách khoa mở Hà Nội - Các trang mới nhất [vi]

Đền Miếu Trắng

Hanoipho — Thu, 22 Apr 2010 10:22:43 GMT

Hanoipho:

Đền Miếu Trắng còn có tên gọi là Thiên Tiên linh từ của làng Vạn Phúc, Ba Đình, Hà Nội thờ Mẫu Liễu Hạnh, được xây dựng đầu thế kỷ 19, tọa lạc trên một gò đất cao, trông về hướng nam, ba bề hồ nước mênh mông, hương sen ngào ngạt, gần làng [[Ngọc Khánh]] bên đường Thiên lý Hà Nội đi [[xứ Đoài]].

Năm 1994 thực hiện chủ trương của Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội mở rộng đường Hùng Vương, Cầu Giấy, Đền được di dời xây dựng, tọa lạc trên khu đất bằng phẳng phía trước đình Vạn Phúc (Hàng Tổng).

== Kiến trúc ==

[[Tập_tin:Den_Mieu_Trang.jpg|Cổng Đền Miếu Trắng]]

Đền có kiến trúc hình chuối vồ với 5 gian đại bái 4 mái uốn cong, nóc có rồng chầu mặt nguyệt và một hậu cung. Có lầu Cô, lầu Cậu, lầu cô Bơ thủ đền, lầu chầu lục chầu bé Bắc Lệ, Mẫu Thượng thiên, nhà thờ thủ nhang và tam quan đền. Hướng chính của đền cũng hướng về hướng nam.

== Truyền thuyết ==

Đền thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, là một trong bốn vị thánh [[Tứ Bất Tử]] của nước ta: [[Tản Viên Sơn Thánh]], [[Phù Đổng Thiên Vương]], [[Chử Đồng Tử]] và [[Liễu Hạnh]]. Mẫu Liễu Hạnh còn là một trong sáu vị kỳ tài của đất Vũ Bản (Thiên Bản Lục Kỳ).

[[Tập_tin:Den_Mieu_Trang_2.jpg]]

[[Tập_tin:Den_Mieu_trang_3.jpg]]

[[Tập_tin:Den_Mieu_trang_4.jpg]]

Tương truyền, Liễu Hạnh vốn là con của Ngọc Hoàng Thượng Đế, Đệ Nhị Quỳnh Hoa công chúa, ba lần giáng sinh phàm trần. Lần thứ nhất người tuân mệnh giáng sinh vào nhà họ Phạm (tên là Phạm Thị Tiên Nga) ở Quảng Nạp, Vỉ Nhuế, Ý Yên, Nam Định được bốn mươi năm thì có quần tiên mang xe loan ngũ sắc đằng vân xuống đón về.

Lần thứ hai do lỡ tay đánh rơi chén ngọc nên bị trích giáng vào nhà họ Lê (nhà họ Lê vốn dòng dõi tôn thất nhà Trần nhưng do chạy loạn Hồ Quý Ly nên mới đổi họ, tên là Lê Thị Thắng, hiệu Giáng Tiên) ở An Thái, Vụ Bản, Nam Định, kết duyên cùng Trần Đào Lang, sinh được một người con trai, đến năm 21 tuổi thì hóa về trời.

Lần thứ ba, giáng hiện tại Nga Sơn, Thanh Hóa (do tình nguyện hạ trần để tái hợp cùng Mai Sinh là hậu kiếp của Trần Đào Lang) được hơn một năm thì mãn hạn hồi tiên.

Ngoài ra người còn hiển thánh vân du khắp nơi, lúc thì ở Sòng Sơn, Thanh Hóa rồi lên đến Lạng Sơn, khi thì ở Phố Cát Đại Đồng lúc lại ra tận nơi Tây Hồ, Thăng Long nên trong dân giân có rất nhiều câu chuyện về huyền tích của người.

Thánh Mẫu Liễu Hạnh đã trở thành biểu tượng của người phụ nữ tài sắc vẹn toàn, giàu lòng hiếu nghĩa, khát vọng yêu đương, sự thiện tâm cứu nước giúp đời. Thánh Mẫu Liễu Hạnh được Lê Nguyễn vinh phong là Thượng đẳng phúc thần, Chế Thắng Hoàn Diệu Đại Vương, Mẫu nghi thiên hạ.

Trong văn hóa [[Đạo Mẫu]], người được tôn làm Đệ Nhất Tiên thiên trong Tam tòa Thánh Mẫu.

== Hiện vật quý ==

Hiện nay tại đền Miếu Trắng còn giữ được một pho tượng đồng của Tiên Chúa, một bát hương sứ thời Thanh và một tấm bia đá tạc năm Tự Đức thứ 35(1882) của bà Thái Thị Hán trong làng tiến cúng 400 quan tiền trắng mua ruộng tăng gia để Thanh đồng dùng vào việc hương đăng và hai chục quan để sửa chữa đình vũ.

Từ ngày đền di dời, xây dựng mới dân làng, khách thập phương công đức, phục chế lại hơn 30 pho tượng thờ ở các cung cùng 7 bức đại tự, 6 câu đối lòng máng, vuông, một bộ bát bửu, 2 bộ chấp kích, 1 long đình cùng 1 bộ kiệu võng Mẫu Thiên Tiên và 3 bộ Kiệu Võng Tam Tòa cùng 1 hương án và 9 khám thờ.

Hai ngày hội chính của Đền là Ngày Mẫu Hóa 3/3 ÂL và Mẫu sinh 13/8 ÂL.

Bánh trôi - bánh chay

Hanoipho — Fri, 16 Apr 2010 08:10:31 GMT

Hanoipho: Tạo trang mới với nội dung ‘ Một bát bánh chay '''Bánh trôi - bánh chay''', x…’

[[Hình:Banhchay.JPG|nhỏ|phải|200px|Một bát bánh chay]]
'''Bánh trôi - bánh chay''', xuất phát từ bánh Trung Quốc [http://en.wikipedia.org/wiki/Tang_yuan] là hai loại bánh cổ truyền tại [[miền Bắc Việt Nam]]. Hai loại bánh này thường đi liền với nhau, phổ biến nhất trong dịp [[Tết Hàn thực]] vào mùng 3 tháng 3 [[âm lịch]] hàng năm, còn gọi là "ngày bánh trôi bánh chay".

==Nguyên liệu==
[[Bột nước]] của [[gạo nếp]] lẫn [[gạo tẻ]], đường phên, nước hoa bưởi, dừa nạo, vừng (mè) đã xát vỏ. Đối với riêng bánh chay thì thêm đỗ xanh, [[đường cát]], [[bột đao]] hoặc [[bột sắn dây]], chút [[gừng]] giã nhỏ vắt lấy nước.

==Cách làm==

===Làm bột vỏ bánh===
Gạo nếp lẫn gạo tẻ thường theo tỷ lệ nếp:tẻ là 9:1 hoặc 8:2, vo sạch, ngâm mềm, vo sơ lại cho sạch rồi đem xay nhuyễn trong cối xay có cho nước vào từ từ, trút bột nước vào túi vải treo lên cho ráo nước, nhào lại bột cho thật dẻo, mịn.

===Làm bánh trôi===
*Vỏ bánh: bột vỏ bánh viên thành những viên nhỏ đều nhau, đường kính khoảng 2[[cm]].
*Nhân bánh: [[Đường phên]] (đường mật mía) xắt thành những viên vuông nhỏ hoặc đường phèn cũng chọn những viên nhỏ.
*Trang trí: dừa nạo, vừng xát vỏ rang vàng.
Cho nhân vào giữa viên bột nhỏ đã được nhào nặn từ trước và để vào lòng bàn tay trái, dùng hai bàn tay ve tròn cho kín đường. Đun nước sôi, thả nhẹ nhàng từng viên bánh vào luộc và đun nhỏ lửa, khi nào bánh nổi lên là chín,bạn vớt ra, thả vào chậu nước lạnh cho săn mình và đỡ bị dính, cho bánh vào đĩa, gạn khô nước. Rắc vừng (rang vàng, xát bỏ vỏ) lên trên bánh hoặc dùng một cái [[thìa]] chấm mặt đáy thìa vào vừng và chấm lên từng cái bánh cho đẹp. Có thể rắc [[nước hoa bưởi]] và một ít sợi dừa nạo lên trên sản phẩm của bạn cho thơm,sau đó ăn nguội.
Với bánh trôi mặn thì nhân bánh làm bằng bột đậu xanh, thêm ít gia vị mặn. Bánh trôi mặn thông thường có trong món [[chè thập cẩm]].

===Làm bánh chay===
*Vỏ bánh: giống vỏ bánh trôi, nhưng bột được nặn từng viên to hơn một chút, đường kính khoảng 3 đến 3,5cm.
*Nhân bánh: [[Đậu xanh]] ngâm mềm, đãi sạch vỏ, [[hấp]] hoặc [[đồ]] chín, xúc ra đem giã nhuyễn, chừa lại một ít chưa giã để trang trí. Xào phần đậu xanh đã giã với đường, vê lại bằng cỡ nhỏ hơn viên bánh trôi kể trên một chút.
*Nước đường: Quấy bột [[sắn dây]] hoặc [[bột đao]] với nước pha đường, kèm một chút nước [[gừng]], đun nhỏ lửa, đảo đều tay cho bột hơi sánh lại và không bị cháy khét ở đáy nồi.
*Nguyên liệu trang trí: tương tự như bánh trôi, có thể kèm chút đậu xanh đã hấp chín nhưng chưa giã.
Nặn bột mỏng đều ra rồi cho nhân vào giữa, vê tròn lại cho kín nhân rồi ấn bánh hơi dẹt một chút (có một số địa phương không ấn dẹt bánh ra từ trước, mà đợi khi bánh chín vớt ra sẽ cho vào từng bát, dùng thìa ấn hơi dẹt bánh). Luộc bánh trong nước sôi già, khi bánh nổi lên là đã chín. Cho bánh ra bát, múc nước đường đổ ngập bánh, rắc vừng (rang vàng, xát bỏ vỏ) hoặc rắc chút đậu xanh hấp chín lên trên, có thể thêm một ít sợi [[dừa]] nạo và nước hoa bưởi cho thơm.

==Bánh trôi trong thi ca==
[[Hình:Banhtroi.JPG|nhỏ|trái|200px|Một đĩa bánh trôi]]
Nữ sĩ [[Hồ Xuân Hương]] có bài thơ ví thân phận người phụ nữ ngày xưa với chiếc bánh trôi:

:''Thân em vừa trắng lại vừa tròn''
:''Bảy nổi ba chìm với nước non''
:''Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn''
:''Mà em vẫn giữ tấm lòng son''

Theo người nội trợ, cái "bảy nổi ba chìm" mà nhà thơ đã miêu tả trong bài thơ trên, là trạng thái của những chiếc bánh nổi lập lờ khi vừa chín tới, chứ không đợi đến khi bánh nổi lâu có thể bị nát. Và cái "tấm lòng son" nói trong bài, chính là hạt đường phên màu đỏ nâu trong nhân bánh phải còn nguyên vẹn, không bị vỡ và chảy nước, ví với người con gái dù có long đong ba chìm bảy nổi, vẫn giữ tấm lòng thành thực trong tình yêu.

==Xem thêm==
*[[Bánh trôi nước]] (còn gọi là ''Chè xôi nước'') tại miền Nam, giống bánh chay nhưng nhiều nước đường hơn, có khi cho thêm [[nước cốt dừa]].
*[[Bánh trôi Tàu]] gần tương tự bánh chay, nhưng nhân có gia thêm chút dừa nạo hoặc dừa xắt miếng vuông nhỏ, nước đường thì chỉ dùng gừng và đường không cho bột sắn dây hay bột đao. Loại bánh này thường ăn nóng.

==Liên kết ngoài==

*[http://www.hanoitourism.gov.vn/webplus/viewer.asp?pgid=2&aid=459 Bánh trôi - Bánh chay trong ẩm thực Hà Nội]
*[http://www.nguoivienxu.vietnamnet.vn/vanhoaamthuc/2005/04/413831/ Bánh trôi, bánh chay, bánh trôi Tàu]
*[http://www.vnn.vn/vanhoa/nghexemdocchoi/2004/04/59963/ Tết Hàn thực - "nhớ" bánh trôi bánh chay]
*[http://www.vnexpress.net/Vietnam/Doi-song/Am-thuc/2004/04/3B9D17AA/ Bánh trôi bánh chay]

[[Thể loại:Bánh Việt Nam|Trôi]]

Tết Hàn Thực

Hanoipho — Fri, 16 Apr 2010 08:02:25 GMT

Hanoipho: Tạo trang mới với nội dung ‘'''Tết Hàn Thực''' là một ngày tết vào ngày mồng 3 tháng 3 Âm lịch. "Hàn Thực" nghĩa là "đồ ăn lạnh". Hàng năm vào …’

'''Tết Hàn Thực''' là một ngày [[tết]] vào ngày mồng 3 tháng 3 [[Âm lịch]]. "Hàn Thực" nghĩa là "đồ ăn lạnh".

Hàng năm vào ngày này, nhiều gia đình cho xay [[bột]], đồ [[đỗ xanh]], làm [[bánh trôi]], [[bánh chay]], nấu [[xôi chè]] lễ [[Phật]] và cúng [[gia tiên]], có lẽ đó cũng là một cách tưởng niệm người thân trong những ngày tháng cuối [[xuân]], chứ ít người biết đến hai chữ "Hàn Thực" gắn với một [[điển tích]] ở [[Trung Quốc]].

''Đời [[Xuân Thu]], vua [[Tấn Văn Công]] [[nước Tấn]], gặp loạn phải bỏ nước lưu vong, nay trú nước [[Tề (Xuân Thu)|Tề]], mai trú [[nước Sở]]. Bấy giờ có một người [[hiền sĩ]] tên là [[Giới Tử Thôi]], theo vua giúp đỡ mưu kế. Một hôm, trên đường lánh nạn, lương thực cạn, Giới Tử Thôi phải lén cắt một miếng thịt đùi mình nấu lên dâng vua. Vua ăn xong hỏi ra mới biết, đem lòng cám kích vô cùng. Giới Tử Thôi theo phò Tấn Văn Công trong mười chín năm trời, cùng nhau trải nếm bao nhiêu gian truân nguy hiểm. Về sau, Tấn Văn Công giành lại được ngôi báu trở về làm vua nước Tấn, phong thưởng rất hậu cho những người có công trong khi tòng vong, nhưng lại quên mất công lao của Giới Tử Thôi. Giới Tử Thôi cũng không oán giận gì, nghĩ mình làm được việc gì, cũng là cái nghĩa vụ của mình, chớ không có công lao gì đáng nói. Vì vậy về nhà đưa mẹ vào [[núi Điền Sơn]] ở ẩn. Tấn Văn Công về sau nhớ ra, cho người đi tìm. Giới Tử Thôi không chịu rời Điền Sơn ra lĩnh thưởng, Tấn Văn Công hạ lệnh đốt [[rừng]], ý muốn thúc ép Giới Tử Thôi phải ra, nhưng ông nhất định không chịu tuân mệnh, rốt cục cả hai mẹ con ông đều chết cháy. Vua thương xót, lập [[miếu]] thờ và hạ lệnh trong dân gian phải kiêng đốt [[lửa]] ba ngày, chỉ ăn đồ ăn nguội đã nấu sẵn để tưởng niệm (khoảng từ mồng 3 tháng 3 đến mồng 5 tháng 3 Âm lịch hàng năm).''

Ở [[Việt Nam]] cũng theo tục ấy và ăn Tết Hàn Thực ngày mồng 3 tháng 3. Tuy nhiên, người ta chỉ làm [[bánh trôi]] hay [[bánh chay]] để thế cho đồ lạnh, nhưng chỉ cúng gia tiên, chứ không ai tưởng nhớ gì đến Giới Tử Thôi và vẫn nấu nướng chẳng có kiêng gì.

== Tham khảo ==
* [[Việt Nam phong tục]], [[Phan Kế Bính]], Nhà xuất bản Thành Phố Hồ Chí Minh, 2004
* Sổ tay văn hoá Việt Nam, Đặng Đức Siêu, Nhà Xuất bản Lao Động 2006

{{sơ khai}}

{{Tết}}

[[Thể loại:Tết|Hàn thực]]

Rét Nàng Bân

Hanoipho — Fri, 16 Apr 2010 07:57:48 GMT

Hanoipho: Tạo trang mới với nội dung ‘'''Rét nàng Bân''' là cách gọi dân gian của đợt rét cuối cùng của mùa đông xảy ra vào tháng 3 âm lịch ở [[miền Bắc…’

'''Rét nàng Bân''' là cách gọi dân gian của đợt [[rét]] cuối cùng của [[mùa đông]] xảy ra vào tháng 3 âm lịch ở [[miền Bắc Việt Nam]].

Đây là đợt rét đậm, kéo dài vài ngày, thường kèm theo mưa nhỏ, mưa phùn do đặc trưng của kiểu di chuyển của khối không khí lạnh cuối mùa không phải chỉ từ Bắc xuống Nam mà hơi lệch về phía Đông qua [[vịnh Bắc Bộ]], đưa hơi nước từ biển vào, và chúng di chuyển có thể không mạnh.<ref name="vnexpress2006">{{cite web|title=Năm nay nhiều khả năng thời tiết bất thường|url=http://www.vnexpress.net/GL/Xa-hoi/2006/02/3B9E6BD1/|accessdate=2009-08-16}}</ref><ref name="vnmedia">{{cite web|title=Miền bắc tiếp tục đón một đợt không khí lạnh mới|url=http://www.vnmedia.vn/newsdetail.asp?CatId=23&NewsId=160449|accessdate=2009-08-16}}</ref>

==Sự tích==
Nàng Bân là con gái của [[Ngọc Hoàng]] nhưng khác với nhiều chị em của mình, nàng Bân chậm chạp và có phần vụng về.

Tuy nhiên, nàng Bân vẫn được cha mẹ yêu chiều. Ngọc Hoàng và Hoàng Hậu thương con thua em kém chị nhưng không biết làm cách nào, mới bàn nhau lấy chồng cho nàng để nàng biết thêm công việc nội trợ trong gia đình. Chồng nàng Bân, cũng là một người trên thế giới nhà trời. Nàng yêu chồng lắm. Thấy mùa rét đã đến, nàng định tâm may cho chồng một cái áo ngự hàn. Nhưng nàng vụng về quá, khi bắt đầu rét, nàng Bân đã bắt đầu công việc song cứ loay hoay mãi, tìm được cái nọ thì thiếu cái kia, xe được chỉ thì chưa có kim, đưa sợi vào dệt thì thoi, suốt lại hỏng. Đến nỗi trời đã sắp sang xuân rồi mà chỉ mới may trọn được đôi cổ tay.

Nhưng nàng Bân vẫn không nản chí. Nàng may mãi qua tháng Giêng rồi hết tháng Hai, cho tới khi áo may xong thì vừa lúc trời hết rét. Nàng Bân buồn lắm. Thấy con âu sầu, Ngọc Hoàng gạn hỏi. Khi biết chuyện Ngọc Hoàng cảm động bèn làm cho trời rét lại mấy hôm để chồng nàng mặc thử áo. Từ đó thành lệ, hàng năm vào khoảng tháng Ba tuy mùa rét đã qua, mùa nóng đã tới nhưng có lúc tự nhiên rét lại mấy hôm, người ta gọi cái rét đó là rét nàng Bân. Tục ngữ có câu: "Tháng Giêng rét đài, tháng hai rét lộc, tháng Ba rét nàng Bân" là vì thế.

==Ca dao, tục ngữ==
*"Nàng Bân may áo cho chồng<br>May ba tháng ròng mới trọn cổ tay"
*"Tháng giêng rét đài, tháng hai rét lộc, tháng ba rét nàng Bân"

==Tham khảo==
<references />

[[Thể loại:Thời tiết]]